پتریا جاران ل دەمێ مرۆڤ هەست ب وەستییانێ دكەت پشتی ڕۆژەكا درێژ نەشێت بنڤیت، ئەگەرێ وێ تێكچوون یان ڕاوەستیانا دەمژمێرا بایۆلۆجی یە دناڤ لەشی دا، كو ئەوژی هشیاركەرەكێ سرۆشتی یە دناڤ لەشێ مرۆڤی دا و شەڤ و ڕۆژان دزانیت، پلا گەرمێ ڕێكدئێخیت و ئاستێ هۆرمونان ڕێكدئێخیت، ب تایبەت وەكو هۆرمونێ میلاتۆنین كو بەرپرسە ژ نڤستنێ.
Suprachiasmatic nucleus – SCN دەمژمێرا سەرەكی یا لەشی یە كو دناڤ مێشكی دایە و هۆرمونێ میلاتونین بەرددەت كو خەوێ رێكدئێخیت. ل دەمێ ڕۆژێ و هەبوونا ڕوناهییێ ڕێژا میلاتۆنینی یا كێمە و ل دەمێ شەڤێ د بلندترین ئاستدایە.
لێ بوچی مرۆڤ نەشێت بنڤیت هەتا ئەگەر خەوا مرۆڤی ژی بهێت، ئەڤ یەكە بۆ چەند ئەگەران دزڤڕیت، ژوان :
1- سترێس ( ترس و دوودلی (sad) ئێكە ژ مەزنترین ئاستەنگان ل بەرامبەر نڤستنێ ب تایبەت بۆ وان كەسێن ژ ترسێن ژنیشكەكێ ڤە دنالن، لەوما بەردەوامییا ترسیانێ ل دەمێ شەڤێ كارێ دەمژمێرا بایۆلۆجی دڕاوەستینیت و ئاستێ هۆرمونێ كۆرتیزول بنلد دكەت كو پێدڤییە ل دەمێ شەڤێ د نزمترین ئاست دا بیت و میلاتۆنین د بلندترین ئاست دا بیت.
2- گوهۆڕینێن هۆرمونان: ئافرەت ل دەمێ ڕوویبڕووی نەڕێكخستنا هۆرمونان دبیت ب تایبەتی بەری زڤڕۆكا هەیڤانە ب ئەگەرێ كێم بەرهەمئینانا میلاتۆنینی و بلندبوونا پلەیا گەرمییا لەشی، دبیتە ئەگەرێ بزەحمەتكەفتنا خەوێ هەتا ئەگەر خەو بهێت ژی.
3- بكارئینانا كافایینێ: بكارئینانا ڕێژەیێن مەزن یێن كافایینی، كارتێكرنێ ل سەر خەوێ دكەت و دەمێ وێ كێم دكەت.
4- بكارئینانا ئامیرێن ئەلكترۆنی: بكارئینانا ئامیرێن ئەلكترۆنی كو ڕوناهییا شین دەرددەن، دەمژمێرا بایۆلۆجی ژكاردئێخن و بەرهەمئینانا میلاتۆنینی كێم دكەن و دبیتە ئەگەر مرۆڤ نە نڤیت.
